Na langdurig lobbyen is het Heemschut Amsterdam gelukt om Buurtcentrum Transvaal aan de Danie Theronstraat te redden. Jarenlang overwoog stadsdeel Oost om het pand te slopen. Tegen ons voorstel voor bescherming bestond verzet binnen het stadsdeelbestuur. Vanwege discussie binnen het stadsdeel nam het gemeentebestuur de afhandeling van onze monumentenaanvraag over. Zij besloot toch tot behoud vanwege het uitzonderlijke karakter van het gebouw. Ook is er een visie ontwikkeld op een blijvend maatschappelijk gebruik én verduurzaming van het buurtcentrum.
Buurtcentrum Transvaal werd in 1975 gebouwd in opdracht van de Gemeentelijke Dienst Volkshuisvesting, waar de architecten Pi de Bruijn en Ruud Snikkenburg destijds werkzaam waren. Het gebouw weerspiegelt de toen nieuwe opvattingen over stadsvernieuwing (‘bouwen voor de buurt’), waarbij niet alleen aandacht werd besteed aan vernieuwing en renovatie van woningen, maar ook aan sociale en culturele voorzieningen voor de gehele buurt. Het gebouw werd ontworpen met verschillende functies: ruimten voor sport, een crèche, een jongerensociëteit, ontmoetingsruimtes, werkplekken voor maatschappelijk werk, een sociaal raadsman, wijkverpleging en gezinsverzorging, en een filiaal van de bibliotheek.
Het openbare karakter en de multifunctionele opzet van het gebouw waren aanleiding tot de bijzondere architectuur. De architecten hebben een poortgebouw ontworpen. De zichtbare constructie bestaat deels uit een betonskelet en deels uit staal. Door middel van een montagewandsysteem zijn de ruimten op diverse manieren vrij indeelbaar. Gestreefd is naar een maximale transparantie, zowel intern – enkele tussenwanden en vloeren zijn van glazen bouwstenen – als extern door middel van grote puien en – in de wanden van de grote zaal – ook weer glazen bouwstenen. Niet alleen overdag maar ook ’s avonds heeft het gebouw een opvallende uitstraling in de buurt.
Afgezien van enkele interne aanpassingen verkeert het gebouw nog in de oorspronkelijke staat; de toegepaste primaire kleuren zijn origineel. Het gebouw, een belangrijk (eerste) ontwerp in het oeuvre van beide architecten, is in 1976 onderscheiden met de Merkelbachprijs van de gemeente Amsterdam.
Foto: Gert Jan Lobbes