Bedreigd erfgoed: Ministerie van Sociale Zaken, Den Haag

Ministerie van Sociale Zaken

Anna van Hannoverstraat 4, Den Haag • Commissie Zuid-Holland

Het voormalige Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SoZa) in Den Haag werd in 1979 ontworpen door architect Herman Hertzberger. Tussen 1990 en 2016 is het gebouw in gebruik geweest als overheidsgebouw. SoZa is internationaal bekend als icoon van de structuralistische architectuur: een stroming die zich kenmerkt door een geometrische structuur die is opgebouwd uit kleine herhalende eenheden. Als je SoZa vanuit de lucht bekijkt is dit principe duidelijk zichtbaar. Samen met het vernieuwende en invloedrijke Centraal Beheer (1972, Apeldoorn) is SoZa het enige structuralistische kantoorgebouw van Hertzbergers hand. Het neemt dan ook een belangrijke plaats in binnen het het Post '65-erfgoed van Nederland.

Sloopdreiging

SoZa kwam in 2015 leeg te staan nadat het ministerie verhuisde naar een ander pand in Den Haag. Het gebouw werd verkocht. Enkele jaren later werd duidelijk dat eigenaar VORM van plan is SoZa te slopen. Gezien de hoge (internationale) architectonische waarde spraken veel erfgoedorganisaties en architectuurliefhebbers zich uit tegen de sloop, waaronder Heemschut Zuid-Holland.

Het gebouw is bovendien nog geen 40 jaar oud. Sloop is dus niet alleen zonde, maar ook niet duurzaam. De modulaire opzet van Hertzbergers ontwerp biedt daarbij voldoende kansen voor transformatie naar andere functies, zoals wonen. Al bij het ontwerp werd rekening gehouden met toekomstige bestemmingen. Ook architect Hertzerger zelf is voorstander van herbestemming. Zijn bureau maakte daartoe eerder een ontwerpplan. Bovendien werd het gebouw aanvankeloijk door het Rijksvastgoed Bedrijf overgedragen onder de voorwaarde dat SoZa niet gesloopt maar herontwikkeld moest worden. Die voorwaarde is niet nagekomen.

Erfgoedbeschermers in actie

Brandbrief

Samen met de Vereniging Vrienden van Den Haag, het Cuypersgenootschap en SOS Den Haag heeft Heemschut via de juridische weg geprobeerd de sloop van SoZa een halt toe te roepen. Helaas zonder succes. In 2024 ondertekenden daarom 563 professionals een brandbrief van De Architect om een krachtig signaal af te geven. Ook Heemschut steunde en ondertekende de brandbrief.

7 most endangered

In 2025 vroeg Heemschut Zuid-Holland opnieuw aandacht voor de situatie van SoZa. Samen met de Vereniging Vrienden van Den Haag droegen we het gebouw aan als object voor de 7 most endangered lijst van Europa Nostra. Het Europa Nostra Programma 7 most endangered steunt erfgoedlocaties in Europa die ernstig bedreigd worden door verval of sloop. Onze aanvraag werd gesteund door DOCOMOMO, een internationale non-profitorganisatie die zich toelegt op de documentatie en het behoud van moderne architectuur en stedenbouw.

Onze aanvraag had succes. SoZa kwam terecht op de longlist met 14 ernstig bedreigde erfgoedlocaties. Naar aanleiding van onze aanvraag hield Anneke de Gouw, voorzitter van Heemschut Zuid-Holland, in april 2026 een lezing voor ICOMOS Nederland over SoZa.

Petitie

In mei 2026 startte Heemschut Zuid-Holland, wederom in samenwerking met de Vrienden van Den Haag een petitie. Hierbij worden we gesteund door Unesco professor Ana Pereira Roders. De petitie doet een beroep op drie ministers om de verdragsverplichtingen van Nederland na te komen.