Geschiedenis Erfgoedvereniging Heemschut

Erfgoedvereniging Bond Heemschut is één van de oudste particuliere verenigingen voor de bescherming en instandhouding van cultureel erfgoed in Nederland. Op 2 februari 1911 werd Heemschut opgericht in het Muntgebouw in Amsterdam. Het idee voor Heemschut kwam van architect Willem Weissman en Pieter van Tienhoven, die zich stoorden aan de teloorgang van de lokale bouwkunst. Ook bekende architecten zoals Karel de Bazel en Abel Antoon Kok waren bij de oprichting aanwezig.

'Schutten' betekent beschermen en 'heem' verwijst naar de eigen omgeving. Heemschut betekent dus letterlijk 'de eigen omgeving beschermen'.

Aan de wieg van erfgoedbescherming in Nederland

Heemschut pleitte in heel Nederland voor de oprichting van schoonheidscommissies. Heemschut stond aan de wieg van de oprichting van meerdere organisaties die zich met specifieke monumenten bezighouden, zoals Vereniging Hendrick de Keijser (1918), Vereniging de Hollandsche Molen (1923) en Stadsherstel (1956) en Federatie Instandhouding Monumenten (FIM, 2009). Heemschut zorgde voor de oprichting van een gemeentelijk bureau voor monumentenzorg in Amsterdam (ingesteld in 1953) en pleitte voor een landelijke monumentenwet (ingevoerd in 1961). Ook vandaag de dag blijft Heemschut waken voor een goed beschermingsbeleid bij alle overheden - van rijksniveau tot gemeentelijk niveau. 

Benieuwd naar de ontstaansgeschiedenis van Heemschut? Bekijk hieronder een korte video.

De tekst gaat verder onder de video.

Nederland zonder Heemschut?

Zonder Heemschut zou Nederland er anders uitzien. Minder mooi, minder bijzonder. We durven te stellen dat er dankzij de inzet van het particulier initiatief veel is bereikt. Heemschut voorkwam veel sloop en verregaande aantasting, zoals van de Sint Servaasbrug in Maastricht, huize Beeckestein in Velsen, het badpaviljoen van Domburg, de metrokunst in Amsterdam, de molenstomp van Schuddebeurs, de watertoren van Leerdam, de Tricotfabriek in Winterswijk of de Cocosfabriek in Harlingen.

Heemschut streed voor de stedelijke omgeving, waaronder voor het behoud van de stadswallen van Geertruidenberg. Dankzij Heemschut bleef de Binnendieze in Den Bosch een open water. Nu is dit de meest bijzondere toeristische attractie van de Brabantse hoofdstad.

Section image

Herstel & restauratie

Heemschut droeg bij aan behoud en herstel, bijvoorbeeld door particulier initiatief in het zonnetje te zetten met de uitreiking van monumentenprijzen, de herplaatsing van het Noord-Zuid Hollandsch Koffiehuis voor het Centraal Station van Amsterdam en de restauratie van het historische stadje Woudrichem.

Foto: Ter ere van het 60-jarig bestaan adopteerde Heemschut in 1971 de stad Woudrichem als restauratieproject.

Meer weten?

Bekijk hier de mini-documentaire over het Herstel van Woudrichem.

Section image

Aandacht voor nieuw erfgoed

Recentelijk heeft Heemschut samen met het Cuypersgenootschap de aandacht gevestigd op behoud van de bijzondere wederopbouwarchitectuur. De waardering voor dit erfgoed is enorm gegroeid, en daarmee is ook het redden van wederopbouwkunst belangrijk geworden. Heemschut zet zich in voor herplaatsing of hergebruik van deze monumentale kunst uit de wederopbouwperiode. Ook komen we op voor het erfgoed van de sociale woningbouw en voor het jongere erfgoed uit de post '65-periode. 

Door middel van publicaties blijft Heemschut zich inzetten voor onderzoek, kennisdeling en advies over minder bekend erfgoedthema’s. 

Foto: In 2024 redde Heemschut deze muurschildering van Jan van der Zee uit een te slopen school in Veendam. Deze 'Van Gogh van het Noorden' is nu te zien in Kunstcentrum De Ploeg.

Erfgoedzeer

Gesloopt erfgoed

Bedreigd landschap

Het Korenmetershuis

Het Korenmetershuis

Het Korenmetershuis staat midden op de Nieuwezijds Kolk in het oude centrum van Amsterdam. Sinds 1967 is hier het kantoor van Erfgoedvereniging Heemschut gevestigd. Het markante vrijstaande pand uit 1620 werd gebouwd als gildehuis voor de korenmeters en korenzetters. Zij hielden toezicht op de graanlevering en waren beëdigd met het afmeten van graan volgens standaardmaten. Boven de ingang van het Korenmetershuis verwijst een reliëf naar het oude ambacht. Hierop zie je een maat, ton en strijker afgebeeld. Ook in het glas-in-lood zijn de gereedschappen van de korenmeters afgebeeld. Ook binnen in het gebouw kom je de korenmeters en -zetters op verschillende plekken tegen.

Het Korenmetershuis is een fraai voorbeeld van Hollandse renaissance en is beschermd als rijksmonument.  Het gebouw is eigendom van Stadsherstel Amsterdam; Heemschut huurt hier met trots haar kantoor. Het Korenmetershuis is niet alleen een monumentaal gebouw, maar ook een passend thuis voor erfgoedbeschermers van Nederland.

Lees meer over het Korenmetershuis in een speciale uitgave van de Heemschutserie. 

Uitzicht op Woudrichem

Wil jij ook bijdragen aan Heemschut?

Je kunt op verschillende manieren meehelpen met de bescherming en het behoud van erfgoed in Nederland, van klein tot groot.

Cookies

Maak een keuze tussen het accepteren van alleen functionele cookies (deze zijn noodzakelijk) en optionele analytics cookies waarmee wij deze website kunnen verbeteren. Lees meer op privacy & cookies.