De Eerste Nederlandse Kunstzijde Fabriek (ENKA) werd in 1913 aan de Vosdijk in Arnhem opgericht door scheikundige dr. J.C. Hartogs. Door de snel groeiende vraag naar kunstzijde werd in 1919 een tweede fabriek gebouwd in Ede, langs de spoorlijn Arnhem-Utrecht. Dit complex, ontworpen door J.M. van den Bosch, besloeg 37 hectare grond en omvatte een carrévormige bebouwing met een ketelhuis en een schoorsteen in het midden. Drie jaar later, in 1922, werd de fabriek geopend.
In de jaren die volgden werd het complex flink uitgebreid. In 1925 verrees een monumentaal poortgebouw aan de spoorzijde, samen met kleedlokalen, een busstation en een spoorwegperron. In 1927 werd een spinnerij en 85 meter hoge schoorsteen toegevoegd. Het jaar daarop werd de fabriek nog verder uitgebreid tot een indrukwekkend industrieel complex van 85.000 m². In de fabriek werkte in die tijd ongeveer 5.200 mensen.
Na jaren van productie werd de fabriek in 2002 gesloten en het terrein verkocht aan een projectontwikkelaar. Heemschut vroeg samen met de Stichting Erfgoed Gelderland-Flevoland, daarop rijksmonumentenstatus aan voor verschillende onderdelen, waaronder het hoofdgebouw, het ketelhuis, het poortgebouw, schoorstenen, transformatorhuisjes, en andere bijgebouwen.
In 2004 werden enkele onderdelen op de rijksmonumentenlijst geplaatst, maar opvallend genoeg bleven het hoofdgebouw en het ketelhuis buiten de bescherming. Tijdens de sloop werden afspraken uit het convenant geschonden, wat leidde tot bezwaar door betrokken organisaties, waaronder Heemschut. Van het oorspronkelijke carré resten slechts de twee noordelijke torens, gedeelten van de oostelijke en westelijke buitenmuren en de noordelijke buitenmuur.
In 2015 wordt BOEi eigenaar van de Westhal (1928) en de Melkwolhal (1941) met als doel restauratie en herbestemming. Tegenwoordig is een deel van de monumentale fabrieksgebouwen opnieuw in gebruik. Uiteindelijk wordt ongeveer 10% van het fabriekscomplex, waaronder de meest monumentale delen, behouden voor de toekomst. De rest van het terrein is herontwikkeld tot woonwijk.
Benieuwd naar hoe de herbestemming verliep? Bekijk dan deze video van BOEI.
Foto's: BOEi (Jan van Galen)
Cookies
Maak een keuze tussen het accepteren van alleen functionele cookies (deze zijn noodzakelijk) en optionele analytics cookies waarmee wij deze website kunnen verbeteren. Lees meer op privacy & cookies.
