Heemschut brochures

Ooit telde Nederland bijna 11.000 fabrieksschoorstenen. Aanzienlijk meer dan het aantal windmolens. Sinds de industrialisatie, die in Nederland begon met de introductie van de eerste stoommachine, zijn stedelijke en agrarische landschappen continu veranderd door de bouw en sloop van schoorstenen.

Inmiddels resteren er nog zo’n 600-700 van dergelijke schoorstenen in Nederland. Sommige staan nog fier overeind, inclusief hun gedetailleerde metselwerk en typerende schoorsteenreclame. Anderen lijken met de dag krommer te worden. In deze Heemschut brochure vind je alles over de ontwikkeling van de fabrieksschoorstenen in ons land en tips over wat te doen als de schoorsteen wordt bedreigt met sloop of wanneer hij simpelweg dreigt om te vallen.

Deze brochure is gemaakt in samenwerking met Stichting Fabrieksschoorstenen (STIF). 

Je kunt deze brochure ook dowloaden (pdf)

Nederland telt zo'n 10.000 schoolgebouwen, waarvan ruim de helft naoorlogs. Ze weerspiegelen pedagogische idealen en functioneel vernuft en vormen het decor waarin vele generaties hun vormende jaren beleefden. Toch worden ze, op een handjevol uitzonderingen na, zelden als waardevol erfgoed herkend. Dit geldt vooral voor de 'gewone' schoolgebouwen, de werkpaarden van het onderwijs. Scholen uit de jaren '70 worden momenteel in schrikbarend tempo gesloopt en scholen van daarvoor zijn al schaars. Hoog tijd om de gewone school met zijn hoge standaardkwaliteit en flexibiliteit te ontdekken, te koesteren en ze behalve een geschiedenis ook een vitale toekomst te geven. Ze zijn er nog. 

Deze brochure kwam tot stand in samenwerking met stichting Mevrouw Meijer, die zich inzet voor behoud en hoogwaardige renovatie van schoolgebouwen, met behoud van de onderwijsfunctie.d

Je kunt deze brochure ook downloaden (pdf)

In 2021 stelde Heemschut vast dat veel woningbouwbuurten door het hele land met sloop worden bedreigd. De grootste bedreiging blijft dat de cultuurhistorische waarde van vooroorlogse sociale woningbouw - anders dan woningen met een 17e-eeuwse trapgevel - niet door iedereen wordt erkend. Gemeenten en woningcorporaties hebben er niet altijd oog voor en moeten daar meer dan eens door erfgoedorganisaties op gewezen worden. En ook bewoners zijn zich niet altijd bewust van de stedenbouwkundige kwaliteit en de sociale geschiedenis van hun buurt, hoezeer ze de sociale cohesie ook prijzen en zich er thuisvoelen. Met deze brochure beoogt de landelijk opererende Heemschut Werkgroep Sociale Woningbouw om de aandacht voor de kwaliteit van de vooroorlogse en vroeg-naoorlogse sociale woningbouw te vergroten en inzicht te geven in aspecten die bij de strijd voor behoud van belang zijn. Een must voor iedereen die zich op welke manier dan ook bezighoudt met deze wijken met sociale woningbouw.d

Je kunt deze brochure ook downloaden (pdf)

In veel dorpen in Zeeland, Zuid-Holland en West-Brabant zijn buurten met straatnamen als Oslostraat, Finlandplein, Koning Haakonstraat en Februariplantsoen. In de meeste gevallen zijn in die buurten geschenkwoningen gebouwd; houten woningen die na de Watersnoodramp van 1953 als bouwpakketten door andere landen zijn gedoneerd. De namen verwijzen naar schenklanden als Noorwegen, Oostenrijk en Zweden. Sluipenderwijs verdwijnen deze woningen uit het straatbeeld. Omdat daarmee een kenmerkend element van de geschiedenis van de streek verdwijnt, is dat een verschraling van onze ruimtelijke omgeving. Deze brochure, een samenwerkingsverband tussen Heemschut en Dorp, Stad & Land, vertelt de ontstaansgeschiedenis van de geschenkwoningen en vraagt aandacht voor de bescherming van dit bijzondere erfgoed.

Je kunt deze brochure ook downloaden (pdf)

Ons religieus erfgoed staat onder druk. Steeds meer gebouwen komen leeg te staan. In 2018 ging de nationale Kerkenaanpak van start, een samenwerkingsprogramma tussen provincies, gemeenten, kerkeigenaren en verschillende erfgoedorganisaties, met als doel een duurzaam toekomstperspectief te ontwikkelen voor de monumentale kerkgebouwen van Nederland. 

Heemschut is een van de partners in het programma. Als bijdrage heeft Heemschut deze brochure samengesteld. De brochure wil een handreiking zijn en vooral inspireren. Tevens worden een aantal voorbeelden uitgelicht waarbij burgers en erfgoedvrijwilligers bijzondere initiatieven hebben ontplooid en zich met succes hebben ingezet voor het behoud van hun lokale religieuze erfgoed. 

Je kunt deze brochure ook downloaden (pdf)

Sinds 2014 zet de Heemschut Werkgroep Monumentale Kunst zich in om expertise en ondersteuning te bieden bij de redding, conservering en herplaatsing van architectuurgebonden en monumentale kunst uit de wederopbouwperiode. Deze kunstwerken, die vanwege hun forse formaat ‘monumentaal’ genoemd kunnen worden, zijn nagelvast in en tegen gebouwen aangebracht. Dat kunnen o.a. mozaïeken, muurschilderingen, glas-in-lood-betonramen, glasappliqué, sgraffiti en reliëfs van verschillende materialen zijn. Helaas worden deze bijzondere kunstwerken regelmatig bedreigd doordat gebouwen waartegen of waarin ze zijn aangebracht worden gesloopt. De Werkgroep Monumentale Kunst spant zich in dit type kunstwerken te redden, onder andere via herplaatsing, wanneer behoud in situ niet mogelijk is. Deze bijzondere brochure biedt een inkijkje in de werkzaamheden van deze werkgroep en dit bijzondere erfgoed.

Je kunt deze brochure ook downloaden (pdf)

Iconen van de jongste periode van architectuur worden bedreigd en onvoldoende of niet gewaardeerd. Heemschut heeft met deze brochure een aanzet gegeven tot inventarisatie, onderzoek, debat en waardering van dit erfgoed om zo te zorgen voor de aanwijzing van monumenten en borging van erfgoedwaarden. De Heemschut Werkgroep Post ’65, gestart in 2018, richt zich op het vergroten van de kennis over en draagvlak voor deze architectuur, stedenbouw en landschap uit de periode 1965-2000.

Je kunt de brochure ook downloaden (pdf)